Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun (HGK) en güncel ve emsal nitelikteki kararları, kapsamlı olay özetleri, yerel mahkeme direnme gerekçeleri ve resmî içtihat ilkeleri.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; borçlunun adresinde yapılan ve haczi kabil mal bulunamadığını belgeleyen haciz zaptının İİK m. 105 uyarınca geçici aciz belgesi sayılacağını, dosyadaki belgelerden borçlunun borcu karşılayacak malının bulunmadığı açıkça anlaşıldığı durumlarda davanın kesin aciz vesikası yokluğu gerekçesiyle usulden reddedilemeyeceğini emsal karara bağlamıştır.
Davacı banka tarafından borçlu şirket ve kefilleri aleyhine kullandırılan ticari kredi borcunun geri ödenmemesi üzerine Afyonkarahisar 2. İcra Dairesinde 431.947,00 TL üzerinden ilamsız icra takibi başlatılmış ve takip kesinleşmiştir. Borçlu şirketin mermer fabrikasında yapılan icra haczi sonucunda fabrikadaki mermer işleme makineleri, 18 adet araç ve maden işletme ruhsatları haczedilmiştir.
Ancak dosya kapsamından, haczedilen makineler üzerinde Yapı ve Kredi Bankası lehine 1 trilyon lirayı aşan (alacak miktarının çok üzerinde) öncelikli ipotek ve rehin bulunduğu, anılan bankanın ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla öncelikli takibe geçtiği; araçların ve maden ruhsatlarının da borcu karşılamadığı anlaşılmıştır. Borçlu şirketin alacaklı bankadan mal kaçırmak kastıyla mülkiyetindeki değerli taşınmazları üçüncü kişilere devretmesi üzerine davacı banka, İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 277 ve devamı maddeleri uyarınca tasarrufun iptali davası açmıştır.
Muğla 2. Asliye Hukuk Mahkemesi (Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla); davacı alacaklı bankanın İİK'nın 143. maddesi gereğince kesin aciz belgesi ibraz etmediği, borçlunun üzerine kayıtlı maden ruhsatları ve fabrikasındaki makinelerin paraya çevrilmesinden sonra açık kalan miktar için aciz vesikası alınması gerektiği gerekçesiyle davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar vermiştir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin bozma kararına karşı yerel mahkeme direnme kararı vermiştir.
Direnme yolu ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; tasarrufun iptali davasının açılması için kesin aciz belgesinin sunulmasının mutlak bir zorunluluk olup olmadığı; borçlu adresinde tutulan haciz tutanağının ve dosyadaki icra işlemlerinin İİK m. 105 uyarınca geçici aciz belgesi sayılarak borçlunun fiilen aciz halinde olduğunun kabul edilip edilemeyeceği noktasında toplanmaktadır.
“İİK’nın 277 vd. maddelerinde düzenlenen tasarrufun iptali davası; borçlunun alacaklısını zarara uğratmak kastıyla malvarlığından çıkarmış olduğu mal ve hakların, alacağını elde etmesi amacıyla tekrar borçlunun malvarlığına geçmesini sağlayan, alacaklının alacağı ile sınırlı olarak tasarrufları hükümsüzleştirmeye yönelik bir davadır.”
“İcra dairesince takdir edilen kıymete göre haczedilen malların alacağı karşılamadığı anlaşılırsa buna ilişkin haciz tutanağı da geçici aciz belgesi sayılır (İİK m. 105/2). Borçlunun bir kısım malları bulunmasına karşın bunların alacağı karşılamaya yetmediği anlaşılırsa bu tutanak alacaklıya iptal davası açma hakkını verir.”
“Kesin veya geçici aciz belgesinin varlığı davanın ön koşulu ise de, bunun davanın açılmasından önce alınması zorunlu değildir. Davanın açılmasından sonra alınabileceği gibi temyiz aşamasında ve hatta bozmadan sonra bile alınıp ibraz edilmesi yeterli olur. Karar kesinleşinceye kadar alınıp ibraz edilmesi mümkündür.”
“Dosya kapsamından haczedilen makineler üzerinde Yapı ve Kredi Bankasının 1 trilyonu aşan ipoteğinin olduğu, bankanın ipoteğin paraya çevrilmesi yolu ile takibe geçtiği, borçlunun borcu karşılayacak değerde malı olmadığı açıktır. Aciz halinin varlığının dosya kapsamından net olarak tespit edilebildiği bu gibi durumlarda mahkemece dava şartı yokluğundan dava hemen reddedilmemeli; borçlunun borç ödemekten aciz halinde olduğu kabul edilerek işin esasına girilip sonucuna göre bir karar verilmelidir. Direnme kararı bozulmalıdır.”
Büromuz tarafından incelenen, T.C. Adalet Bakanlığı resmî mevzuat sisteminden doğrulanmış emsal kararlar ve detaylı dava özetleri.
Yargıtay HGK; düğünde geline veya damada kim tarafından takılırsa takılsın tüm altın ve ziynetlerin kadına bağışlanmış sayılacağı ve kadının kişisel malı olduğu; koca altınları bozdurduğunu belirttiğinde ispat yükünün kocaya geçtiği yönündeki yerleşik emsal kararını vermiştir.
Dava Konusu Olay: Davacı kadın boşanma sonrası açtığı davada; 23 çeyrek altın, 1 yarım altın, 12 adet 22 ayar altın bilezik ve takı setinin davalı koca tarafından banka kasasına kaldırıldığını, evden kovulması nedeniyle ziynetleri alamadığını belirterek aynen iade veya bedelini talep etmiştir. Davalı koca ise altınların kadının rızasıyla düğün masrafları ve mobilya borçları için harcandığını savunmuştur.
Uyuşmazlık: Düğün masrafları için harcanan ziynetlerin rıza ile verilmiş olmasının kocayı iade yükümlülüğünden kurtarıp kurtarmayacağı ve ispat külfetinin kime ait olduğu.
HGK Gerekçeli Kararı: Düğünde takılan ziynetler kim tarafından takılırsa takılsın kadının kişisel malıdır. Koca ziynetlerin bozdurulduğunu kabul ettiği anda ispat yükü kocaya geçer; altınların iade edilmemek üzere bağışlandığını ispatlayamazsa bedelini faiziyle ödemelidir. Ancak somut olayda uyuşmazlık konusu altınların düğün akşamı borçları ödeyen üçüncü kişiye eşler tarafından birlikte verilmesi sebebiyle iade edilmemek üzere verildiği ispatlanmıştır.
Emsal İlke: Koca düğün takılarını bozdurduğunu iddia ettiğinde ispat külfeti yer değiştirir; altınların iade edilmemek üzere hibe edildiğini ispatlayamazsa kadına bedelini ödemek zorundadır.
Mirasbırakanın mirasçılardan mal kaçırmak kastıyla yaptığı tapu devirlerine karşı açılan tapu iptal ve tescil davalarında herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü sürenin bulunmadığı, 33 yıl geçtikten sonra bile dava açılabileceğine hükmedilmiştir.
Dava Konusu Olay: Mirasbırakan taşınmazlarını 1974 ve 1975 yıllarında satış sözleşmesi adı altında kızı ve damadına temlik etmiş, 1976 yılında vefat etmiştir. Ölümün üzerinden 33 yıl geçtikten sonra diğer mirasçılar, temliklerin mal kaçırma amaçlı ve muvazaalı olduğunu belirterek tapu iptali ve tescil davası açmıştır.
Yerel Mahkemenin Direnmesi: Hatay 1. Asliye Hukuk Mahkemesi, 33 yıl sonra dava açılmasının TMK m. 2 dürüstlük kuralına aykırı olduğunu ve hakkın kötüye kullanılması sayılacağını belirterek davayı reddetmiş ve direnmiştir.
HGK Gerekçeli Kararı: Muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı davalarda zamanaşımı veya hak düşürücü süre söz konusu değildir. Muvazaalı işlem baştan itibaren geçersiz ve mutlak butlanla sakat olduğundan aradan ne kadar zaman geçerse geçsin sıhhat kazanamaz. Bu davanın ölümden 33 yıl sonra açılması hakkın kötüye kullanılması olarak nitelendirilemez.
Emsal İlke: Muris muvazaasına dayalı tapu iptali davası mirasbırakanın ölümünden sonra herhangi bir süre sınırlaması olmaksızın her zaman açılabilir.
Borçlunun başka bir yargılama dosyasında veya resmî dilekçesinde borcu kabul ve ikrar etmesi halinde, bu beyanın itirazın iptali davasında aleyhine kesin delil teşkil edeceği ve takibin devamına karar verilmesi gerektiği yönündeki HGK içtihadı.
Dava Konusu Olay: Alacaklı tarafından başlatılan icra takibine borçlunun itiraz etmesi üzerine itirazın iptali davası açılmıştır. Davacı alacaklı, borçlunun ceza soruşturmasında ve önceki hukuk davasında borcun varlığını ikrar ettiğini ileri sürmüştür.
HGK Gerekçeli Kararı: Mahkeme önünde veya resmî tutanaklarda yapılan ikrar, HMK hükümleri uyarınca bağlayıcı bir kesin delildir. İkrar eden taraf iradesinin fesada uğratıldığını ispatlamadıkça ikrarından rücu edemez; alacaklının başka bir yazılı belge ibraz etmesine gerek kalmaksızın itirazın iptaline karar verilmelidir.
Emsal İlke: Mahkeme içi veya tutanağa geçmiş borç ikrarı kesin delil sayılır ve aksini ispat borçluya aittir.
